Maartnummer 2009

Thema: ECN: kleinschalig koelen met warmte

Technische installaties in woningen en kantoren verkeerd afgesteld

Een groot deel van de installaties in zowel woningen als kantoorgebouwen staat verkeerd afgesteld. Naar schatting gaat het om zeker 75% van het totaal. Het gaat dan op systemen voor verwarming, warmwatervoorziening, ventilatie, verlichting, koeling, airconditioning en warmteterugwinning. Veel systemen zijn vele jaren geleden geïnstalleerd en geconstrueerd en ingeregeld met het oog op het toenmalige gebruik. Vervolgens is er, op het reguliere onderhoud na, nooit meer naar die afstellingen omgekeken. Kortom, met een juiste afstelling kan heel wat energie worden bespaard. Volgens recente gegevens van UNETO-VNI zijn er zo'n 7 miljoen woningen in Nederland waarvan bekend is dat meer dan de helft (58%) geen vloerisolatie heeft, dat 44% geen gevelisolatie heeft en dat amper 4% van die woningen het energielabel A bezit, wat staat voor meest duurzaam. Kortom, er is alleen al aan bestaande woningen veel te doen om deze duurzamer en energiezuiniger te maken. Daarnaast staan er nog honderdduizenden kantoorgebouwen waaraan uiteraard ook het nodige verbeterd kan worden.
Een bottleneck bij het aanpakken van deze achterstand is deskundig personeel. Het schort aan experts, waardoor vraag en aanbod op het gebied van duurzaam en energiezuinig bouwen
en installeren zich te traag ontwikkelen. Daarvoor heeft UNETO-VNI onder de naam E.nu diverse regionale samenwerkingsclubs opgericht waarin ondernemers zich volledig richten op energiebesparing. Zij bieden de klant een totaalpakket aan: van label- en maatwerkadvies tot en met het uitvoeren van de voorgestelde maatregelen. Meer informatie: http://www.perfectwonen.nl

Voortgang wetenschappelijk onderzoek in de koudetechniek
Onderzoeksprojecten Technische Universiteiten Delft en Wageningen

Inleiding
Direct nadat professor Henk van der Ree met emeritaat ging werd het al snel duidelijk dat de TU-Delft niet voornemens was om het opengevallen hoogleraarschap op te vullen. Dit was met name voor de KNVvK en de NVKL niet acceptabel, immers Nederland heeft een toonaangevende positie in de wereld als het gaat om koude en haar toepassingen. Vervolgens hebben beide branches, aangevuld met de WOI, UNETO-VNI en NEKOVRI, geprobeerd om een door de sector gefinancierde deeltijdhoogleraar aangesteld te krijgen. Dit werd een zeer moeizaam proces en uiteindelijk is mede op initiatief van de Universiteit van Wageningen een tussenoplossing gevonden in de vorm van onderzoeksprojecten bij de voor onze sector belangrijke universiteiten: Delft en Wageningen.
TU-Delft onderzoek
- Lage temperatuur (energie) opslag en distributie, met gebruikmaking van slurries van gehydrateerde zoutoplossing met (groot) latente effecten in de omgeving van de beoogde toepassingstemperatuur. Inclusief productie, opslag en distributie van de kristalsuspensies.
- Onderzoek aan slurries van CO₂ hydraten met (groot) latente effecten in de omgeving van de beoogde toepassingstemperatuur.
TU-Wageningen onderzoek
- Diverse organisaties constateren dat niet-ingewijden allerlei productgegevens (verse land- en tuinbouwproducten) niet weten te vinden.
- Een tweede optie van de startlocatie is het kunnen benutten van eenvoudige rekenmodellen waarmee bijvoorbeeld de koellast van een product berekend kan worden.

PGS13, de eerste vernieuwde PGS van meer dan 31 PGS' en Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen (PGS)

Inleiding
Al sinds eind negentiger jaren streefden de NVKL en de KNVvK naar een revisie van de PGS13 (ex CPR13), de Nederlandse norm voor installaties met ammoniak als koudemiddel. Die revisie werd noodzakelijk vanwege gewijzigde nationale en Europese wetgeving. Eindelijk kwam op 28 december 2006 de Adviesraad Gevaarlijke Stoffen (AGS) met een advies over de Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen (PGS 13): ammoniak als koudemiddel.
Dat advies bestond uit de constatering dat de PGS13 een “stand der techniek” document is en door het bedrijfsleven wordt gehanteerd Verder wordt de PGS13 door overheden ten behoeve van vergunningverlening en handhaving gebruikt. Tevens kan de PGS13 door de Arbeidsinspectie worden gebruikt ten behoeve van het stellen van nadere eisen in het kader van de wetgeving omtrent arbeidsomstandigheden. De AGS stelt in zijn advies vast, dat PGS 13 in veiligheidskundig opzicht niet meer voldoet. Vrijwel alle voorschriften in PGS13 betreffen aspecten die inmiddels zijn geregeld in wet- en regelgeving of in nationale en internationalen normen zoals de NEN-EN 378 delen 1 tot en met 4. De AGS concludeerde dat dit leidt tot een overlap die in de praktijk gemakkelijk tot tegenstrijdigheden en de handhaving kan leiden.

Verenigingsnieuws Raad voor de Koude

Uitfasering koudemiddel R22 voor koelinstallaties

Inleiding
Conform de Verordening EU 2037/2000 Artikel 5-1.c is een onderzoek uitgevoerd naar technische en economische haalbare alternatieven voor chloorfluorkoolwaterstoffen (zoals R22) in bestaande koelapparatuur, teneinde het onrechtmatig dumpen van apparatuur te voorkomen. Het resultaat zou kunnen leiden tot het bijstellen van de uitfaseringsdatum 1 januari 2015.

Recool ziet verhuurmarkt koelmachines fors groeien in 2009
Verhuuroplossing voor ieder koelprobleem

Ruud Bakker - Eindredacteur Koude & Luchtbehandeling

Inleiding
In veel gevallen is koeling een absolute noodzaak. Bedrijfsprocessen vallen stil als er geen koeling is, of dat nu gaat om koelhuizen, computercentra of ziekenhuizen. “Onze markt bestaat uit het oplossen van problemen bij storing en vernieuwing van koelinstallaties”, zegt Arie van der Hee, directeur-eigenaar van Recool B.V. “Wij leveren tijdelijk koelcapaciteit van 2Kw tot 600Kw”

Kleinschalig koelen met warmte

Breakthrough in small scale sorption chillers

Ernst-Jan Bakker en Robert de Boer - ECN-Efficiency and Infrastructure

Inleiding
In de Nederlandse energievoorziening is veel warmte beschikbaar. Zo zijn er honderden petajoules aan restwarmte vanuit industrie en elektriciteitscentrales, Maar er zijn ook enorme hoeveelheden duurzame zonnewarmte.
Dit potentieel aan warmte wordt nog nauwelijks gebruikt. Het zou voor de hand liggen om met deze warmte gebouwen en tapwater te verwarmen, maar dan blijft een groot deel van het zomerse warmteaanbod onbenut. Zou het niet veel beter zijn als ook de benodigde koeling met deze warmte kon worden geleverd? Dit is tegenwoordig mogelijk met behulp van sorptiekoeltechniek, zelfs voor kleinschalige toepassingen.

Samenvatting
Naast (betere) benutting van beschikbare zonnewarmte of restwarmte, en daarmee besparing op fossiele brandstoffen, biedt sorptiekoeling nog een aantal voordelen ten opzichte van de standaard elektrische compressiekoeling zoals reductie van zomerse pieken in het elektriciteitsnet, milieuvriendelijkere koudemiddelen en minder geluid & onderhoud.
Sorptiekoeling an sich is geen nieuwe ontwikkeling. Wel nieuw is de ontwikkeling van kleinschalige sorptiekoelmachines (in de vermogensrange van 2 to 20 kW), waardoor sorptiekoeling ook in beeld komt voor individuele woningen, klein-collectieve systemen en klein-zakelijke toepassingen (zoals kleine kantoren en winkels). Een tweede trend is geleidelijk verlaging van de aandrijftemperaturen voor de sorptiecycli naar ruim onder de 100 ºC. (temperaturen liggen typisch rond 80-90 ºC.), waardoor meer zonne- en restwarmte kan worden gebruikt.
Dit artikel gaat nader in op het principe van adsorptiekoeling, met in het bijzonder aandacht voor het ontwerp en gemeten prestaties van een nieuwe, innovatie 2,5 kW adsorptiekoelmachine, ontwikkeld door ECN in Petten (NL). Hiervoor zoekt ECN momenteel naar geschikte marktpartijen, zowel voor productie als vermarkting.

Summary
Besides (better) utilization of available solar heat of waste heat, and thereby reduction of fossil fuel consumption, sorption cooling offers several other advantages compared to standard electrical compression cooling. Such as reduction of summer peaks in the electricity grid, refrigerants with lower GWP/ODP, and less noise & maintenance.
Sorption cooling in itself is not a new development. However, the development of small scale sorption chillers (in the range of 2 to 20kW) is new. This development allows sorption cooling to enter the markets for individual homes, small collective systems and small commercial applications (e.g. small offices and shops). A second trend is gradual reduction of the driving temperatures of the sorption cycles, to well under 100 ºC. (temperatures are typically around 80-90 ºC. at the moment), allowing more solar and waste heat to be used.
This articles describes the principle of adsorption cooling, with in particular the focus on the design and measured performance of a new, innovative 2.5 kW adsorption chiller, developed by ECN in Petten (NL). For this chiller ECN is currently searching for suited commercial parties, for both production and commercialization.

Is R723® een alternatief voor R717 (NH₃)?

Is R723® an alternative for R717 (NH₃)?

C.J.L. van der Lande - Directeur Uniechemie B.V.

Inleiding
Het einde van het R22-tijdperk is in zicht. Mede omdat R22 zo’n uitstekend koudemiddel is, zijn alternatieven niet eenvoudig te vinden. Leveranciers van chemische koudemiddelen bieden met name de HFK’s als alternatief aan. Vaak met uitstekende eigenschappen, maar bij emissie is er wel een broeikaseffect. Ammoniak is ook een efficiënt toe te passen koudemiddel, maar het is niet altijd gemakkelijk om dit in commerciële en semi-industriële koude-installaties toe te passen. Het onderzoeksinstituut ILK-Dresden zag dan ook 12 jaar geleden al een uitdaging in de ontwikkeling van het ammoniakmengsel R723® dat in de praktijk een perfect koudemiddel blijkt voor gebruik in vloeistofkoelers en chillers die werken met directe expansie.

Samenvatting
Aan de toepassing van het koudemiddel R22 komt spoedig een einde. Het koudemiddel is in koude-installaties met veel succes toegepast. Het kan in een aantal gevallen worden vervangen door verscheidene chemische koudemiddelen, zoals HFK’s. Veiligheid en toepasbaarheid zijn belangrijke afwegingen, De HFK’s zijn geen slecht alternatief, maar er is bij emissie sprake van een optredend broeikaseffect. Ammoniak is ook een efficiënt toe te passen koudemiddel, maar het is niet altijd gemakkelijk om dit in commerciële en semi-industriële koude-installaties toe te passen. Het onderzoeksinstituut ILK-Dresden zag dan ook 12 jaar geleden al een uitdaging in de ontwikkeling van het ammoniakmengsel R723®. Dit is een mengsel van 60% ammoniak en 40% dimethyleter (DME). Door de toevoeging van DME kan dit mengsel de in het koelsysteem aanwezig olie transporteren, terwijl de uitstekende thermodynamische eigenschappen van ammoniak gehandhaafd blijven. In de praktijk is gebleken dat het mengsel zelfs betere eigenschappen bezit. Een perfect koudemiddel voor gebruik in vloeistofkoelers en chillers die werken met directe expansie.

Summary
The use of the refrigerant R22 will soon come to an end. A great refrigerant, which has been successfully applied in many installations. In some cases, it can be replaced by various chemical refrigerants, such as HFC’s. Safety and usability are important issues to consider. HFC’s are not a bad alternative, but they will emit greenhouse gases. Ammonia is also a very efficient refrigerant, but it is more difficult to use in commercial and semi industrial refrigeration installations. This is the reason why research institute ILK in Dresden (Germany) about 12 years ago started to develop the ammonia mixture R723®. This is a mixture of ammonia (60%) and dimethylether (DME) (40%). Thanks to the DME, this mixture can transport the oil in the refrigeration system without losing any of the excellent thermodynamic properties of ammonia. Experience has shown that the mixture possesses even better properties. A perfect refrigerant for use in fluid coolers and chillers using direct expansion.

Efficiënte luchtcirculatie bespaart 20% energie bij koelen

20% energy saving with innovative air cooling system

Ben Ernens - Ernens Consult Rolde

Inleiding
Dankzij een belangrijke innovatie aan de luchtkoelers die zijn aangesloten op een koude-installatie die werkt met het koudemiddel NH₃, is een zeer aanzienlijke energiebesparing bereikt. Het betreft een efficiëntieslag van de totale luchtcirculatie ten behoeve van de koelers in de snelkoelcellen, waarbij luchtbeweging, luchtcirculatie, warmteoverdracht en reductie van het energiegebruik van de ventilatoren centraal staan. Ernens Consult Rolde, adviseur koeltechniek en energiebesparing, behaalde met dit ontwerp de tweede prijs in het MKB Energie Idee van SenterNovem.

Samenvatting
Een doordacht ontwerp van de blazende luchtkoeler in een snelkoelcel waarbij warmteoverdracht, luchtverdeling en circulatie van de lucht een centrale rol spelen, maakt een belangrijke energiebesparing mogelijk tijdens het afkoelproces van de in te koelen AGF-producten. De verbetering van de warmteoverdracht van de luchtkoeler wordt bereikt door een geoptimaliseerde luchtverdeling zowel aan de zuigzijde als aan de perszijde van de ventilator. Aan de zuigzijde zijn in het aanzuigkanaal luchtgeleidingsschotten aangebracht en aan de inlaatzijde van het ventilatorhuis zorgt een inlaatconus voor optimalisatie. De extra grote EC (gelijkstroom) axiale ventilator aan de zuigzijde transformeert de lucht via een luchtverdeelinrichting naar het rechthoekige aanblaasvlak van elke module van het koelerblok. Door het omzetten van de dynamische druk in statische druk en door de sturing van de lucht door de verdeelinrichting wordt een gelijkmatige luchtverdeling over het aangeblazen koeleroppervlak verkregen.
Als gevolg van deze innovatie wordt een verhoging van de verdampingstemperatuur in de centrale koude-installatie verkregen van circa 1 tot 1,5K. De totale energiebesparing die in vergelijking met standaard luchtkoelers wordt bereikt, bedraagt meer dan 20%.

Summary
Saving energy in a specially designed store for quick chilling of fruits and vegetables is achieved by using a specifically designed evaporator with so-called blowing fans. Heat transfer, dividing air and blowing to the rectangular surface of each module of the cooler coil, selected fans with oversized DC fan motors, transmitting of dynamic pressure to static pressure and the air circulation in the cold store, are the main elements to obtain an enormous saving of energy. In comparison with the standard AC fans which are executed with much smaller diameters, the energy consumption of these DC fan motors is reduced with app. 60%. Thanks to much better air dividing and circulation through the heat exchanger of the cooler, a higher evaporating temperature of 1 to 1,5 K is obtained.
This higher evaporating temperature results in an energy saving of the input power consumption of the compressor of app, 4% - 6%.
The total energy consumption of the refrigeration plant is reduced with more than 20% in comparison with a standard refrigeration plant.

Klimaatklachten: meer dan een technisch probleem
Overgang naar natuurlijke koudemiddelen in kritische fase

Inleiding
In het jaar 2009 zullen HCFK’s uitgefaseerd moeten worden. Ondanks de brede informatie over dit onderwerp, vrezen deskundige dat zich een stuwmeer aan uitfaseringsprojecten vormt, zeker nu eindgebruikers onder druk van de economische omstandigheden voorzichter zijn met vervanging of het klaarmaken van installaties voor een duurzame toekomst. Een interview met Monika Witt, voorzitster van Eurammon, over de uitfasering van HCFK’s en de consequenties daarvan.

IBK Compac ontwerpt en levert de koude-installatie
Energiezuinige schaatsbaan door warmteterugwinning en CO₂-koudedrager

Richard Mooi - IBK Compac

Inleiding
Een groene ijsbaan moest het worden van de gemeente Enschede. En dan kies je natuurlijk voor de meest energetische oplossing met CO₂ als koudedrager in het secundaire circuit. En ook voor een zo groot mogelijk benutting van de restwarmte. Bij het engineerwerk door IBK Compac is alles uit de kast gehaald.

Samenvatting
In oktober 2008 werd in Enschede de IJsbaan Twente geopend. Het werd een geheel overdekte schaatsbaan, waarvoor IBK Compac de koude-installatie heeft ontworpen, geleverd en geïnstalleerd.
Gekozen werd voor CO₂ als secundaire koudedrager. CO₂ is goed detecteerbaar, duurzaam en vooral zeer energie-efficiënt doordat er minder pompenergie nodig is en er leidingen met een kleinere diameter kunnen worden gebruikt. De restwarmte van de koelinstallatie wordt o.a. benut voor de dweilmachine, voor het cv-blok en voor het unieke vloerverwarmingssysteem dat onder de ijsbaan ligt.

Summary
In October 2008 a new indoor skating rink was opened in the city of Enschede. The refrigeration plant for this skating rink was designed, delivered and installed by IBK Compac. CO₂ was chosen as the secondary refrigerant. CO₂ is easily detectable, sustainable and - above all - very energy efficient, since less pumping energy is required and pipes with a smaller diameter can be used. The residual heat of the refrigeration plant is used for the Zamboni, for the CH block and for the unique floor heating system, which is located under the skating rink.

Van de redactie

Getwitter

Zoals altijd bij Online-fenomenen, zijn de getallen duizelingwekkend: er melden zich per dag honderdduizenden nieuwe gebruikers, naar schatting zijn er op dit moment 6 miljoen actieve Twitteraars, die dagelijks een veelvoud aan korte tekstberichten (140 tekens) onder de naam Tweets produceren en die samen op weg zijn het grootste netwerk in de wereld te vormen. Hoewel het meeste getwitter vooral over niet al te veel gaat, blijkt het twitter-netwerk soms een belangrijke bron voor nieuwsgaring: het tragisch neerstorten van de Boeing 737 op Schiphol enkele weken geleden werd bijna real time via twitter-berichten wereldkundig gemaakt. President Obama en Maxime Verhagen zijn twitteraars, en twitteren tal van BN'ers er lustig op los. Wie er meer van wil weten, kan zich goed oriënteren via http://en.wikipedia.org/wiki/Twitter .
Deze redactionele column gaat natuurlijk niet over de nieuwste Online-hype of -trend. Toch beperkt RCC K&L zich niet tot het gedrukte medium. Onze lezers zijn actieve Online-gebruikers. Dat blijkt onder andere uit de snel groeiende populariteit van onze website www.koudeenluchtbehandeling.nl. Professionals op het gebied van de koude- en luchttechniek zijn absoluut multimediaal. Met stijgingen van 50% bezoekers per maand, heeft de website na ruim een half jaar een fors bereik binnen de doelgroep. Dus zullen we over misschien wel enkele maanden ook twitteren, als dat bijdraagt aan betere informatie. Want live Tweets vanaf een congres in Ohrid of Singapore naar de RCC-website kunnen interessant nieuws bevatten. Dus, waarom niet?
Er is echter ook een schaduwzijde aan al deze uitbundige informatie. Soms is er gewoon niet voldoende goede informatie om de beschikbare media te vullen. Dan worden radio- en televisiekanalen, websites en sociale netwerken en gedrukte media gevuld met trivia. Of erger: de informatie wordt overgeschreven, herhaald, en bij iedere reïteratie een stukje veranderd en meestal aangedikt. En hoewel het laatste dat we mogen doen, is de media de schuld te geven van problemen, valt niet te ontkennen dat bijvoorbeeld in de huidige economische crisis die media een versnellende rol hebben gespeeld. Als economisch nieuws minder goed is op de tijd en plaats van ontstaan, is het binnen enkele uren dramatisch en historisch dankzij de herhaling in andere media, het overschrijven op talloze websites, het getwitter, kortom. Ook in RCC Koude- en Luchtbehandeling treft u steeds meer informatie. Deze maand naast uw reguliere uitgave een supplement dat de omvang en inhoud heeft van een volwaardig blad. Bij elkaar zo'n 70 pagina's stevige redactionele kost met veel diepte-informatie over energiezuinige systemen en warmtepompen. Nieuws, producten, veel praktijkcases over installaties en praktisch-wetenschappelijke artikelen. RCC K&L laat zich voortaan 5 maal per jaar vergezellen door RCC Total Energy, een praktijkblad over schoon en zuinig koelen en verwarmen. Vak-informatie door professionals voor professionals. Twittert het voort!

Drs. Ruud Bakker - uitgever - hoofdredacteur Koude & Luchtbehandeling - ruudbakker@vakmedianet.nl