Mei 2008

Thema: Chillers

Magneet in de koelkast

Inleiding
Magnetocalorische koelkasten en airco’s kunnen misschien een einde maken aan de fluorkoolwaterstofproblematiek. Onlangs kondigde chemieconcern BASF een vijfjarige samenwerking op dit gebied aan met de Stichting FOM.
Dergelijke koelmachines maken gebruik van het magnetocalorische effect (MCE). Breng je bepaalde metalen en legeringen in ene magnetisch veld, dan wordt hun elektonenspin aan banden gelegd. De entopie-afname leidt tot opwarming. Haal je het veld weg, dan koelt het metaal weer af.

Nieuwe generatie waterkoelmachines

New range water chillers

Anton Dijksma - Western Airconditioning

Inleiding
Efficiency en betrouwbaarheid zijn belangrijk in de hedendaagse markt voor waterkoelmachines. Door alle aspecten van een installatie te optimaliseren, kan een veel hoger rendement worden behaald. Nieuwe generatie waterkoelmachines houden hier rekening mee.

Conclusie
De conclusie is duidelijk. Toepassing van elektronische expansieventielen maakt het mogelijk lagere condensatietemperaturen toe te passen. Het effect van het elektronische expansieventiel is significanter bij toepassing van een condensor die geselecteerd is voor 10K temperatuurverschil tussen condensatietemperatuur en koelmedium. Het aantal bedrijfsuren van de compressoren neemt af, het systeem zal eerder bij deellast in bedrijf zijn en het opgenomen vermogen zal afnemen. Elektronische expansieventielen met een groot capaciteitsbereik kunnen het energiegebruik in airconditioning-installaties met bijna twintig procent terugbrengen.

Leren van fouten met natuurlijke koudemiddelen, enkele ervaringen

Investigation to faults with natural refrigerants, some experiences

Ing. Peter J. Verhoef - Directeur Adviesburo Verhoef B.V.

Inleiding
De koudewereld moet meer informatie over natuurlijke koudemiddelen uitwisselen. Alleen dan verbetert het kennisniveau en het imago van het vak, betoogt Peter Verhoef.
Helaas zijn teveel bedrijven nu te commercieel, zodat het eindresultaat niet is wat men ervan had verwacht. We moeten nu eens leren van elkaars fouten. Wat zijn onze ervaringen met natuurlijke koudemiddelen?
En wat vinden onze klanten ervan? Zoals altijd bij alle nieuwe ontwikkelingen is er sprake van kinderziekten, inschattingsfouten en soms tegenvallend resultaat. Ik wil een lans breken voor een meer open informatie- uitwisseling, zodat we van elkaar leren en gezamenlijk sneller groeien, minder risico's hoeven te calculeren en betere resultaten bereiken. Ik zie dat ook als een plicht die we tegenover onze klanten hebben, die vaak de “hete adem” voelen van binnenlandse en buitenlandse concurrentie. Ik realiseer me goed dat het een grote uitdaging zal zijn om de installateurswereld en de adviesbranche te bewegen tot meer openheid. De installateurs en adviseurs moeten zich op hun beurt realiseren dat ze als collectief meer bereiken dan individueel.

Samenvatting
Uitwisseling van praktijkervaring over het gebruik en toepassing van natuurlijke koudemiddelen zal leiden tot een verbetering van het kennisniveau en imago van ons vakgebied. Een aantal praktijkvoorbeelden wordt besproken. Een te commerciële insteek van de bedrijven leidt zo nu en dan niet tot het gewenste eindresultaat. De voorgestelde energiebesparing wordt soms niet gerealiseerd. Dit is niet in het belang van de eindgebruiker/opdrachtgever en uiteindelijk ook niet van de leverancier van het koelsysteem.
Juiste selectie en keuze van de toe te passen componenten, leidingen en regelapparatuur is van groot belang voor betrouwbare werking van de koude-installatie. Ook is een definitie van een referentie ten opzichte waarvan bespaard gaat worden van essentiële betekenis. Kennis van zaken over de koelsystemen waarin deze koudemiddelen en koudedragers met hun specifieke fysische en thermodynamische eigenschappen worden toegepast is van wezenlijk belang. Kennisuitwisseling en de oprichting van een databank wordt aanbevolen.

Summary
A better level of technology knowledge and image of our branch can be achieved by exchange of practical information about the use and application of natural refrigerants. A number of examples in the practice are discussed. In most of the cases a too commercial presentation of the suppliers did not lead to a good performance. The proposed savings on energy will not be reached in all cases. This is not to the interest of the owner/end-user and on a long term neither of the supplier of the refrigeration system. A correct selection and choice of appropriate components, piping and control equipment is of great importance for a reliable operation of the refrigeration plant. Essential important is to define to which reference energy will be saved.
Knowledge of technology regarding refrigeration systems on natural refrigerants and refrigerant liquids with their specific physical and thermo-dynamical properties is of fundamental importance.
Exchange of technology knowledge and the establishment of a databank are recommended.

Bram Janssen - Freelancejournalist

Inleiding
Het Montreal Protocol staat garant voor de uitfasering van stoffen die schadelijk zijn voor de ozonlaag. Het leidde tot een totaal handelsverbod van CFK's sinds oktober 2000 en zorgde ervoor dat de huis-tuin-en keuken koelkast sinds 1996 niet meer met HCFK's mag worden uitgerust.
In 2010 zal de productie van nieuwe HCFK's volledig aan banden worden gelegd en mag er alleen nog maar worden bijgevuld met geregenereerde vloeistof. Een groot tekort aan het veel toegepaste R22 dreigt. Toch lijken maar weinig bedrijven zich bewust van de impact die dit op het onderhoud van hun installatie zal hebben.
Op 16 september 1986 was de kogel dan eindelijk door de kerk. De dag gaat de geschiedenisboeken in als de dag waarop het Montreal Protocol on Substances that Deplete the Ozone Layer door 25 landen, waaronder Nederland, werd getekend om de ozonlaag te beschermen. Een opmerkelijk staaltje internationale diplomatie, wanneer men zich realiseert dat de basis ervoor slechts één jaar eerder in Wenen werd gelegd, nadat Britse onderzoekers in datzelfde jaar enorme gaten in de ozonlaag ter plaatse van de polen aantroffen. Inmiddels is het Montreal Protocol per november 2007 door 191 landen geratificeerd en kent het een viertal amendementen.

Gassen:
CFK’s stammen uit de jaren 50 van de vorige eeuw en werden veel gebruikt als koelmiddel of drijfgas. De meest bekende variant is Freon, welke afkomstig is van de fabrikant DuPont. Onder invloed van UV kunnen de chlooratomen uit CFK’s de afbraak van ozon katalyseren. Later werden er daarom HCFK’s (onder andere R22) en HFK’s ontwikkeld. HCFK’s bevatten minder chlooratomen en kunnen minder lang in de atmosfeer blijven bestaan, waardoor ze minder schadelijk voor de ozonlaag zijn. HFK’s zijn helemaal niet schadelijk voor de ozonlaag, maar zijn een beducht broeikasgas. Hun GWP (Global Warming Potential) is 4000 keer hoger dan CO₂

Effectieve toepassing van energiebesparende ventilatoren

Sensible use of energy-saving fans

Dipl.-ing. Heinz Jackmann - R&D Koelsystemen Günther AG & Co. KG

Inleiding
In de klimaat- en koudetechniek worden voor lage en middendrukken axiaalventilatoren toegepast en voor hoge drukken radiaalventilatoren.
Axiaalventilatoren gebruikt men voor een groot debiet en een lage druk. Ze hebben lange ventilatorschoepen en een kleine naafdiameter. Wanneer een hogere druk met axiaalventilatoren opgebouwd moet worden, dan zijn waaiers met een grotere naafdiameter vereist. De aandrijfmotor kan geïntegreerd zijn in de naaf zelf (motor met externe rotor) of er worden standaardmotoren met aangeflenste ventilatorschoepen toegepast.
Radiaalventilatoren zijn er als geïntegreerde ventilatoren of met vrijdraaiende rotoren. In beginsel onderscheidt men rotoren met voorover gebogen schoepen voor een groot debiet bij een middendruk en rotoren met achterover gebogen schoepen voor wisselende of hoge drukken. De aandrijving van de rotoren gebeurt direct of via v-snaren.

Samenvatting
Om voor een effectief gebruik van energiebesparende ventilatoren te kunnen oordelen moet eerst uiteengezet worden wat onder energiebesparende ventilatoren verstaan wordt.
Zijn dat de nieuwe ontwikkelingen van de ventilatorfabrikanten met EC-motoren of met “Owlet”-ventilatorschoppen (de zgn. “uilenvleugels” met gekartelde achterrand). Deze techische ontwikkelingen hebben geleid tot een rendementsverbetering van de motor en de schoepen. Hoe groot deze rendementsverbetering is hangt af van de stand der techniek waarmee wordt vergeleken.
Niet alleen de aanwezigheid van een EC-motor of een high-tech ventilatorschoep maar ook de keuze van de juiste ventilator en de werkingswijze heeft een belangrijke invloed op de energiekosten. Daarom moet eerst de keuze en de werkingswijze van de ventilator geoptimaliseerd worden om daarna door middel van oplossingen als EC-motoren of high-tech ventilatorschoepen verdere energiebesparingen te verkrijgen.

Summary
In order to make a statement about the sensible use of energy-saving fans, it must first be explained what energy-saving fans are.
Are they just the most recent fan manufacturer’s developments with EC motors or owlet blades? These technical developments improve the efficiency of the motor and the blades. The amount of efficiency improvement depends on the state of technology with which they are compared. It is not method also has a considerable influence on the energy cost. The fan type and the operating method thereof must be optimized before additional energy costs can be saved using high-tech motor and blade solutions. The first part of the lecture deals with the fan technology so that you can evaluate whether the fan saves energy. The second part shows examples of the optimum choice of fan and energy-optimised operation thereof.

Activiteiten jubileumjaar NVvK

Gerard Vos - Hoofd bureau NVvK

Inleiding
Dit jaar is een speciaal en gedenkwaardig jaar voor de Nederlandse Vereniging voor Koude (NVvK), aangezien het honderd jarig bestaan van de vereniging wordt gevierd.
Van 11 tot 15 februari nam de vereniging deel aan de VSK in de Utrechtse Jaarbeurshallen. Daarnaast heeft een lezingcyclus plaatsgehad, genaamd Capita Selecta in de koudetechnologie.
Deze cyclus van drie maal twee colleges werd in de maanden februari en maart van 2008 gehouden in een collegezaal in afdeling Werktuigbouwkunde van de Technische Universiteit Delft. Drie thema''s kwamen aan de orde: koeling in de voedselketen, koeling en duurzaamheid en nieuwe ontwikkelingen met roterende machines.
Op 21 mei wordt in Leiden de Kamerlingh Onnes-medaille uitgereikt.

“Ramen moeten open kunnen”

Henk van Beek - Hoofdredacteur

Inleiding
Door ventilatieproblemen in de Amersfoortse wijk Vathorst staat luchtbehandeling in de schijnwerpers. Er zou van alles mis zijn met de ventilatie.
En er kan inderdaad nog heel wat verbeterd worden. Bij ongeveer 60 procent van de woningen en 80 procent van de scholen is de CO₂-concentratie zo hoog dat sprake is van een slechte kwaliteit van het binnenmilieu. De markt en de overheid grijpen in. Een overzicht.
Hoogleraar Annelies van Bronswijk van de Technische Universiteit Eindhoven begrijpt de ophef op ventilatie in het Amersfoortse Vathorst niet helemaal. Er is wel veel fout gegaan, maar dat is niet iets van vandaag de dag. "Denk je echt dat het gaat om wel of niet het juiste filtertje? Dat is technisch simpel op te lossen. Dat is slechts een ontwerpfoutje of een installatiefoutje. Nee, deze keuzes worden eerder gemaakt. Die keuzes houden geen rekening met gezondheid en comfort". Van Bronswijk heeft ooit meegewerkt aan een soort HACCP voor lucht. "We bekeken het proces van de lucht buiten tot en met het inademen. Elke stap hebben we kritisch beschreven als momenten van lucht. Zo zou men moeten omgaan met het hele proces".

Ventilatie van Nederlandse scholen momenteel onvoldoende
Een integrale aanpak om het ontwerp te verbeteren

W. Zeiler en G. Boxem - Technische Universiteit Eindhoven

Inleiding
Indoor Air Quality (IAQ) en het thermische klimaat in scholen geeft in vele landen problemen. Uit een aantal studies blijkt dat IAQ in de geëvalueerde scholen niet aan de eisen voldeed en er voor een betere IAQ meer ventilatie nodig was.
Een nieuwe geïntegreerde aanpak om adequate oplossingen te ontwikkelen voor de ventilatie van schoolgebouwen werd ontwikkeld, waarvan de eerste resultaten worden beschreven.
Indoor Air Quality heeft de aandacht van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. In 2005 is er met een grootschalige campagne gestart om het volk op de gezondheidsrisico's te wijzen die slechte ventilatie in gebouwen met zich meebrengt. Het niveau van vervuiling binnenshuis is vaak hoger dan buitenshuis en aangezien de gemiddelde Nederlander ongeveer 90 procent van zijn tijd binnenshuis doorbrengt, is een goede luchtkwaliteit in huis zeer belangrijk. Indoor Air Quality (IAQ) op scholen behoeft speciale aandacht omdat kinderen enorm gevoelig zijn voor de gevolgen van slechte luchtkwaliteit.

Conclusies
Veel lopende onderzoeken hebben als doel het gebruikte methodische ontwerpproces in de architectuur en het gebouwontwerp te introduceren. Op deze manier kan het architectionisch ontwerp aan het HVAC-ontwerp gekoppeld worden. In Nederland heeft dit geleid tot een interesse in wat ook wel “integraal ontwerpen” wordt genoemd.
Integraal ontwerpen is bedoeld om de moeilijkheden van samenwerking binnen het ontwerpteam te overwinnen door methodes aan te reiken die het mogelijk maken om de gevolgen van ontwerphandelingen van de verschillende disciplines te communiceren op vlakken als constructie, kosten, levenscyclus en binnenklimaat, in een vroeg stadium van het ontwerp (Zeiler, 1997). De integrale aanpak omvat het gehele bouwplan, van initiatief tot ontwerp en constructie, als één naadloos geheel. Dit is de kern van de integrale benadering. Momenteel wordt er een doctorale studies uitgevoerd door Savanovic waarin de Methodische ondersteuningsmiddelen getest worden.

Van de redactie

Les

In 2010 zal de productie van nieuwe HCFK’s volledig aan banden worden gelegd en mag er alleen nog maar worden bijgevuld met geregenereerde vloeistof. Een groot tekort aan het veel toegepaste R22 dreigt. Toch lijken maar weinig bedrijven zich bewust van de impact die dit op het onderhoud van hun installatie zal hebben.
Vanuit de koudewereld wordt al lang geroepen dat er rekening moet worden gehouden met het uitfaseren van HCFK’s. Iedereen wacht tot er een alternatief komt en denkt dat “het allemaal niet zo’n vaart zal lopen”. Maar de realiteit is anders. De eigenschappen van geen enkel middel komt namelijk genoeg overeen met die van R22, wat het voorspellen van de prestatie voor de diverse alternatieven bij verschillende verdampings- en condensatietemperaturen net zo betrouwbaar maakt als het bij elkaar dobbelen van de gevraagde waarden. Zorg dus dat je op tijd overgestapt bent op andere installaties.

Technisch had er geen probleem hoeven te zijn.

In deze editie staat het eerste katern van VentilatieWereld. Het is de bedoeling dat door deze bijdrage u maandelijks op de hoogte wordt gehouden van dat wat gebeurt op ventilatiegebied. Een logisch uitbreiding. In de eerste plaats omdat de titel van RCC Koude en Luchttechniek het al zegt: dit is ook het blad van de diverse luchttechnieken.
Daarnaast volgt RCC K&L, hiermee de trend in de markt. Want de verschillende onderdelen van de markt naderen elkaar met rasse schreden. Koeling, verwarming, wtw, koudetechniek: allemaal onderdeel van hetzelfde vak. In de eerste bijdrage een onderzoek van Zeiler en Boxem, allebei van de TU Eindhoven, over ventilatie in schoolgebouwen. Het is zonneklaar dat de luchtkwaliteit daar niet goed is, maar dat met een aantal technische ingrepen dat had kunnen worden voorkomen. Het tweede verhaal bespreekt de huidige markt. Het is duidelijk aan bijvoorbeeld het geval Vathorst: het ligt niet aan de ventilatietechniek dat de lucht in de Amerfoortse wijk niet goed is. Een filter vervangen of een andere installateur is niet het probleem.

Technisch had er geen probleem hoeven te zijn.

De les? Luister eens wat vaker naar de techneut.

Henk van Beek - Hoofdredacteur RCC K&L