ISSO-Seminar over Energielabel

Inleiding
Op 24 april aanstaande houdt ISSO een seminar over de stand van zaken rondom het energielabel. Sinds 1 januari 2008 moeten eigenaren van woningen en andere gebouwen bij verkoop of verhuur van het pand een energielabel overhandigen aan de koper of huurder. Alleen gecertificeerde bedrijven (volgens BRL9500) kunnen deze energielabels rechtsgeldig opstellen en afgeven.
Eind vorig jaar ontstond er echter enig ophef toen bleek dat, door verschillende interpretatie van opnamegegevens, de uitvoering bij het verstrekken van energielabels van woningen soms niet even zorgvuldig en eensluidend gebeurde. De kwaliteit van de gecertificeerde bedrijven werd daarbij ter discussie gesteld. In overleg met het Ministerie van Vrom en met marktpartijen is toen vastgesteld dat een aantal verbeteringen nodig zijn:
- Invoering van een verplichte eindtoets voor alle deskundigen die bij de opname van de gebouwgegevens en de afgifte van het Energielabel vertrokken is;
- Versnelling van de controle op de afgegeven labels door de Certificerende Instellingen (CI’s);
- Helderheid ten aanzien van een klachtenregeling;
- Helderheid ten aanzien van de door de EPA-adviseur ingevoerde opnamegegevens.

Vogelaar heeft vertrouwen in de ventilatie

Inleiding
Namens de Minister voor Wonen, Wijken en Integratie, mevrouw Vogelaar, heeft Peter Welling, plaatsvervangende Secretaris Generaal, uit handen van de voorzitters van Uneto-VNI en VLA de sleutel tot een gezond en fris binnenklimaat ontvangen. Welling ontving een symbolische sleutel met daaraan een gebruikshandleiding voor consumenten, een meterkastkaart, een documentenhouder voor de meterkast en de toegang tot een consumentenwebsite. Met deze producten die zijn te vinden op www.mijninstallatie.info wordt de consument geïnformeerd over een gezond binnenklimaat en de totale bouwketen een handvat gegeven om hun verantwoordelijkheden te nemen en keuzes te maken om een goede werkende ventilatie-installatie te realiseren voor de bewoner.
De leveranciers en installateurs erkennen een maatschappelijk vraagstuk. Bewoners hebben recht op goede ventilatievoorziening in hun woning, omdat de gezondheid een kostbaar bezit is. Beide voorzitters benadrukten het belang van een goed ventilatiesysteem en een professionele installatie ervan.

Nederlandse Vereniging voor Koude (NVvK) schenkt leden literatuurstudie

Inleiding
Ter gelegenheid van haar honderdjarig bestaan heeft de NVvK een 60 pagina’s tellende literatuurstudie uitgebracht, getiteld “Koudetechnologie in dienst van de Samenleving”. De uitgave is een geschenk van de vereniging voor al haar leden en speciale relaties. Samenstellers zijn Miep Verwoerd en Bob van den Hoogen.
Onderwerpen die erin aan de orde komen zijn onder andere de voedselketen, voedselveiligheid, verlies door bederf, energiestromen van de voedselketen, het energiegebruik van koelsystemen, een leefbaar woon- en werkomgeving, veiligheids- en milieuaspecten van de gebruikelijke koudemiddelen, het huidige milieubeleid en de gevolgen daarvan voor de koudetechniek.

Centrale luchtbehandeling met behulp van PCM

Air handling installations with PCM storage

Ir. J.E. van Dorp - Arcadis
Prof. Dr.Ir. A.H.C. van Paassen - Tu-Delft

Inleiding
PCM kan voor een energiebesparing van vijftien procent zorgen. De capaciteitsreductie van de koelmachine en koelbatterij kan 22 procent zijn.
Het gebruik van een twee keer zo grote PCM-buffer levert respectievelijk twintig procent energiebesparing op en 34 procent capaciteitreductie.
Kan PCM (Phase Change Material) worden gebruikt om energie te besparen? Met deze vraag ging een aantal onderzoekers aan de slag. Aan de hand van een referentie-LBK uit het assortiment van Carrier Holland Heating is het potentieel voor energiebesparing op jaarbasis en de mogelijke reductie van het vermogen van het mechanische koelsysteem van een LBK berekend. De referentie-LBK bevat onder andere een warmtewiel met vochtterugwinning met een efficiëntie van zeventig procent, een verwarmingsbatterij en een koelbatterij. Figuur 1 geeft aan hoe voor deze beschouwing de PCM in de luchtbehandelingkast gekoppeld wordt. Er zijn betere manieren om de koppeling uit te voeren maar die vereisen meer kleppen en extra kanaalwerk. De kleppen zorgen dat de verschillende bedrijfsprocessen kunnen worden uitgevoerd.

Samenvatting
In dit artikel wordt besproken op welke manier PCM kan worden toegepast voor energiebesparing in luchtbehandelinginstallatie. Het potentieel voor energiebesparing op jaarbasis en de mogelijke reductie van het vermogen van het mechanische koelsysteem van een LBK worden berekend. De economische haalbaarheid wordt globaal berekend. De referentie LBK bevat onder andere een warmtewiel met vochtterugwinning met een efficiëntie van 70 procent, een verwarmingsbatterij en een koelbatterij. De referentie is gekozen op basis van een werkelijke behandelingkast uit het assortiment van Carrier Holland Heating in samenspraak met Kees van Haperen van hetzelfde bedrijf.
De conclusie van deze beschouwing is dat een energiebesparing van 15 procent mogelijk is en een capaciteitreductie van de koelmachine en koelbatterij van 22 procent. Het gebruik van een twee keer zo grote PCM buffer levert respectievelijk 20 procent energiebesparing op en 34 procent capaciteitreductie.
Op dit moment is de toepassing van een PCM buffer voor de luchtbehandeling nog niet economisch rendabel maar als de prijs van PCM in de toekomst verder daalt kan hierin verandering komen.

Summary
In this article discusses a way to use PCM to reduce the energy use and peak mechanical cooling power requirement of an air handling unit (AHU), The energy use reduction and peak mechanical cooling power reduction are calculated. The economic feasibility is estimated. The reference AHU has an enthalpy wheel with 70 percent efficiency and a heating and cooling coil.
De reference AHU is chosen based on a real AHU in the catalogue of Carrier Holland Heating, as discussed with K. van Haperen of the same.
The conclusion is that an energy use reduction of 15 percent is possible and the peak mechanical cooling requirement can be 22 percent reduced. By using a double PCM buffer the energy use and required mechanical cooling power are reduced by 20 percent and 34 percent respectively.
At this article the application of PCM as a heat buffer for an air handling unit is not economically feasible, but as the price of PCM is reduced in the future this may change.

Geïntegreerde regeltechniek in luchtbehandeling en ventilatiesystemen zet door.

Piet Bouma - Swegon

Inleiding
De discussie over het centraliseren of juist decentraliseren van regeltechniek blijft actueel. Er zijn voor- en tegenstanders van decentralisatie.
Waar kunnen bijvoorbeeld de systeemgrenzen van décentrale regelsystemen worden neergelegd als een overkoepelend gebouwenbeheersysteem (GBS) wenselijk is? Decentrale en centrale regeltechniek of verschillende decentrale systemen onderling moeten elkaar immers niet nadelig beïnvloeden. Door de decentrale regeltechniek kan mogelijkerwijs een GBS achterwege worden gelaten. Het vroegtijdig afstemmen van de informatieoverdracht tussen verschillende regelsystemen is in het ontwerpproces van belang. In dit artikel worden enkele mogelijkheden van decentrale, en fabrieksmatig geïntegreerde, regelsystemen weergegeven voor zowel luchtbehandeling- en luchtverdeelapparatuur. Steeds meer leveranciers verwerken standaard regeltechniek in luchtbehandelingskasten. Als basisfunctionaliteit zijn klokprogramma-, temperatuur-, volume- veiligheids- en storingsfuncties veelal aanwezig.

Samenvatting
Door decentrale regeltechniek kan mogelijkerwijs een GBS achterwege worden gelaten. Het vroegtijdig afstemmen van de informatieoverdracht tussen verschillende regelsystemen is in het ontwerpproces van belang. Er zijn verscheiden mogelijkheden van decentrale, en fabrieksmatig geïntegreerde, regelsystemen voor zowel luchtbehandeling- en luchtverdeelapparatuur.

Nabeschouwing VSK 2008

Inleiding
De 580 exposanten van VSK 2008 ontvingen gezamenlijk 65.635 bezoekers. Hiermee boekte de VSK een bezoekersrecord.
Eenderde van de bezoekers zegt op de beurs nieuwe investeringsplannen te hebben gekregen. Bezoekers gaven de beurs een 7,5 als waarderingscijfer.
Op de stand van NVvK was een expositie ingericht zijn over de geschiedenis van de vereniging en van de koudetechnologie in ons land. In stappen van tien jaar was er een beeld van de diverse ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden, zoals de invoer van freonen direct na de Tweede Wereldoorlog. Eén van de oudste, zo niet de oudste, nog werkende compressor gedreven koelkast, fabrikaat GE met SO₂ als koudemiddel, en een “ouderwetse” ijskast voor blokken ijs, werden door veel geïnteresseerden bewonderd. Hoogtepunt was de uitreiking van de VSK Awards. In de categorie Klimaatbeheersing sleepte Itho met hun Demandflow de prijs weg. De winnaar in deze categorie is door de juryleden het hoogst gewaardeerd door verscheidene opvallend positieve punten. Zo vinden de juryleden dat dit systeem door zijn werking - dat volgens de norm precies doet wat het moet doen - zich met recht een gecontroleerde ventilatie mag noemen. Een energiezuinige oplossing die tevens energetisch vriendelijk is en zeer goed ventileert.

Ervaringen met ammoniakkoelinstallaties

Experiences with Ammonia Refrigerating Plants

Rien Backx - Van Abeelen Koeltechniek B.V.
Ing. D. Havenaar - redactielid K&L

Inleiding
De toepassing van ammoniak is op dit moment niet meer het alleenrecht van de “grote” installateurs. Een aantal “kleine” installateurs heeft zich ook verdiept in de materie.
Men moest wel, dankzij wet- en regelgeving en als gevolg van de hiermee verbandhoudende marktwerking en drang om te overleven. Nu hebben ook de kleinere partijen kennis, kunde en vaardigheden eigengemaakt om installaties met natuurlijke koudemiddelen te ontwerpen en te installeren.
Bij Van Abeelen Koeltechniekwerken begon men in 1997 met het ontwerpen en leveren van kleine- en middelgrote koelinstallaties, VRV- en split airconditioningsystemen die zijn afgevuld met synthetische koudemiddelen. Voortschrijdend inzicht heeft Van Abeelen Koeltechniek doen besluiten om zich te verdiepen in de toepassing van natuurlijke koudemiddelen. Nu is er expertise bij de medewerkers van de onderneming, zodat in 2006 de eerste opdracht voor de levering van een ammoniakkoelinstallatie voor het inkoelen en opslaan van vlees kwam.

Samenvatting
Marktontwikkeling en wijziging van wet- en regelgeving verplichten ondernemingen vaak tot het doorvoeren van verandering in de bedrijfsvoering. Vernieuwing en innovatie zijn daarbij noodzakelijk om ook de komende decennia koude-installaties met natuurlijke koudemiddelen te ontwerpen en te installeren. Scholing en verbreding van kennis, kunde en vaardigheden van alle medewerkers in het bedrijf is dan een belangrijke eerste stap. De opgedane ervaring tijdens het gehele traject is van grote waarde gebleken voor de onderneming. Men is mede hiervoor voor het doen van zaken in de toekomst voorbereid.

Summary
New marketing developments and changing of law- and legislation are essentially for contracting companies to adapt their policy. Renewing, and innovation are required to survive and be able to design and install Refrigerants. Education and a wide range of knowledge, expertise and practice for all the people employed in the company is a very important first step. The obtained experience during the total procedure is of great importance for the company. Afterwards it appears that the company is ready and prepared for business in the future.

Thermo-Air standaard maatwerk

Leon van den Berg - Freelance journalist

Inleiding
Zestig jaar geleden begon de familie Honing een smederij in Huizen voor de productie van houtkachels. Nu is het bedrijf uitgegroeid tot een internationaal werkende fabrikant van innovatieve luchtbehandelingsproducten waarbij onder de merknaam Thermo-Air maatwerk standaard is.
Technisch directeur Martin Leistra en sales manager Walter van Kampen over dit befaamde familiebedrijf. Wie de vrij bescheiden fabriek in Huizen bezoekt, heeft er geen idee van dat daarachter een concern schuilgaat dat in grote delen van Europa actief is. Het staat inmiddels onder leiding van de derde generatie Honing: dochter Juliette van der Ham. Martin Leistra is technisch directeur en vertelt: “Hier werken 35 mensen. Dat lijkt vrij weinig, zeker als je het totaal aantal medewerkers van de groep van zeventien ondernemingen erin betrekt. Dat zijn er een kleine 200. Omvang zegt echter niets over de plaats die het bedrijf op de markt inneemt. We hebben bijvoorbeeld drie productiefaciliteiten in Ierland. Bij Imofa maken we de ventilatoren die in onze toepassingen gebruikt worden....

C&C-beurs in Brabanthal Haasrode/Leuven
Belgische koeltechnische beurs in de lift

Harja Blok - Oud hoofdredacteur RCC K&L

Inleiding
In België ondervind de koudewereld een hoger “frictiegehalte” dan dat wel wenselijk zou zijn.
Het gevolg is dat in het afgelopen decennium nauwelijks sprake was van gemeenschappelijke activiteiten. Daar lijkt verandering te komen: het Belgische koudetechnische tijdschrift Cool & Comfort organiseerde eind november 2007 andermaal een koeltechnische beurs in de Brabanthal te Haasrode nabij Leuven. Een foto-impressie.

Ernst Berends - Grenco Refrigeration B.V.

Inleiding
Door zachte winters in Scandinavië zijn skibanen daar minder vaak beschikbaar. Overdekte skipistes bieden een oplossing. Binnenkort volgt een zogenoemde skitunnel in Duitsland. Ook voor Nederland zijn er mogelijkheden.
Overal ter wereld wordt er al vele jaren overdekt geskied en gesnowboard. Zo wordt er in Dubai bij buitentemperaturen van + 45 °C. afgedaald op een piste van circa 400 m lang en 60 m hoog, keurig op ca -2 °C. gehouden door Grasso-zuigercompressoren. Dat dit gedaan wordt in landen zonder echte sneeuw is nog enigszins te begrijpen. Veel minder bekend is het toenemende aantal kunstskibanen in de Scandinavische landen, speciaal voor het cross-country skieën. Door zachte winters en een gebrek aan sneeuw komen diverse skilopen in het geding. Zo is er de jaarlijkse Vasaloppet in Zweden. Dit is wereld’s langste skiloop, waarbij 90 km moet worden afgelegd tussen de plaatsen Sälen en Mora. Dit evenement, dat in 1922 voor het eerst werd gehouden, is uitgegroeid tot een volksfeest met ongeveer 15.000 deelnemers. Dit is vergelijkbaar met de Nederlandse Elfstedentocht. Deze schaatswedstrijd over 200 kilometer is sinds 1909 echter slechts 15 maal gereden. De laatste keer was in 1997. De kans op een nieuwe Tocht der Tochten lijkt steeds kleiner te worden door de zachtere winters.
Summary
The changing climate has its influence at outdoor winter sports too. Artificial snow and snow canons are very common in the ski areas. All over the world are also built ski slopes (up to 600 m length) all under a roof. Even in Dubai at outside temperatures of + 45 ̊C.
Just as skating in the Netherlands is cross country skiing very popular in the Scandinavian countries. Lack of snow and making the season longer was the reason to build there so called “ski tunnels”.
It all started in Finland, followed by Sweden and Germany will be the next. The tunnels are cooled by indirect systems with all kind of primary and secondary refrigerants. Nicest solution with NH₃/CO₂ at the Vatherus Ring. In the Swedish woods they recently opened an outdoor artificial ski track of 2 km length.

VSK 2008 een succes

NVKL

Inleiding
Uit alle hoeken horen we van de standhouders uit de koudehal dat de VSK 2008 erg goed is verlopen. De toeleveranciers vinden dat er veel nuttige contacten zijn gelegd en dat er goede zaken zijn gedaan. Hal 11 was doorlopend druk en er was veel georganiseerd, daarmee kunnen we wel zeggen dat de koudehal één van de sfeervolste hallen van de beurs was.

Financiële ondersteuningsmogelijkheden 2008
Overzicht in het doolhof van subsidies

NVKL

Inleiding
De diverse ministeries hebben de afgelopen jaren een aantal financiële ondersteuningsmogelijkheden in het leven geroepen, die het mogelijk maken om milieuvriendelijke, energiezuinige en arbeidsvriendelijke bedrijfsmiddelen aan te schaffen. Ook voor bedrijven in de koeltechniek kunnen deze regelingen van toepassing zijn.

Het is niet voor iedereen altijd even duidelijk waar en wanneer dezes subsidies aan te vragen zijn. De NVKL heeft de regelingen op een rijtje gezet:

- Energie Investeringsaftrek (EIA) 2008
- ROB- (Reductie Overige Broeikasgassen) programma
- MIA-Vamil
- FARBO-regeling

Van de redactie

ICT

Kent u de CeBIT? Het is de grootste ict-beurs ter wereld en heeft elk jaar plaats in het Duitse Hannover. De beurs is een kwelling voor de voeten, maar een genot voor oog en oor. Ongeveer 23 hallen met gamende tieners, ultraplatte monitoren en geinige gadget. Toeters en bellen in extremis.

Wat moet een hoofdredacteur van een blad voor Koude en Luchtbehandeling op zo’n ict-kermis? En wat is het belang voor de lezers van dit blad? Als voorbeeld geef ik Rittal. Dat bedrijf is een producent van behuizingen voor allerlei ict-systemen. Kort door de bocht gezegd maken ze kastjes die om computers heen staan. Maar iedereen die wel eens met een laptop op de schoot een avondje heeft gewerkt, weet hoeveel warmte een processor ontwikkelt. Die warmteontwikkeling is bij een serverkast natuurlijk veel en veel groter. Gevolg: Rittal moest koelen. En niet zo’n beetje ook.
Zo is in dit nummer aan een van de twee themaverhalen ook te lezen dat de wereld van koeling en ventilatie zeer grensoverschrijdend bezig is. In het artikel wordt de volgende vraag gesteld: waar kunnen de systeemgrenzen van decentrale regelsystemen worden neergelegd als een overkoepelend gebouwenbeheersysteem (GBS) wenselijk is?
Zie daar de koppeling van koeling en ventilatie met een gebouwenbeheersysteem. Ict speelt een steeds grotere rol in koeling. Aan de andere kant speelt koeling een steeds grotere rol in ict. Een prachtige symbiose. En daar was op de beurs veel over te zien. Dus daarom was ik op de CeBIT.
Dat er een traditioneel een levensechte Münchener Bierhalle staat op het beursterrein met zeer goedgekoelde literglazen Löwenbrau heeft geen rol gespeeld.

Henk van Beek - Hoofdredacteur RCC K&L