December 2008

Thema: Meet- en regeltechniek

Energiebesparen met standaard regelapparatuur

Saving of energy with standard control equipment

Ing. C. J. L. van der Lande - Unie chemie B.V. / Apeldoorn

Samenvatting:

Monoflow koel-en vriesinstallaties met koude­middel R507 of R404A en uitgevoerd met onderkoeling of booster zijn thermody­namisch bijzonder eff'iciënt en energiezuinig. Toerenregeling van compressoren en condensorventilatoren in combinatie met elektronische expansieventielen dragen hiertoe extra bij. Het benutten van condensatiewarmte als warm­tebron voor het verwarmen van proceswater verhoogt het totale rendement van het systeem. Met beschikbare standaard regelapparatuur wordt de installatie bestuurd en geregeld.

Summary

Thermo dynamical features of mono-flow refrigeration systems with refrigerant R507 or R404A if provided with liquid sub-cooling or booster are very efficient and save also energy. Speed control of compressors and condenser fans in combination with electronic expansion valves provide in extra efficiency and savings. The total efficiency of the system is increased by using of the condensing heat as source for the produce of hot processing water. Standard m

easuring and control equipment controls the system.

Computerbesturing van koudeinstallaties bespaart veel energie

Saving of energy by computerized control of refrigeration plants

Ing. Dich Havenaar - Voorzitter redactieraad Koude & Luchtbehandeling

Samenvatting

Thermodynamische kennis van compressiekoelsystemen is de basis voor het ontwerpen van efficiënt geregelde en bestuurde energiebesparende koelsystemen. Het vaststellen van de koelvraag, de keuze van het koudemiddel, de toepassing van de juiste installatiecomponenten zijn van belang voor het bepalen van het meest efficiënte koelsysteem. De transitie van specifieke kenmerken van de installatie met de bijbehorende regelkringen naar computer software kan leiden tot een energiebesparend computer gestuurd regelsysteem.
 
Summary

The basics for the design of an efficient controlled refrigeration system are the well-known knowledge of thermodyna­mics regarding compression-refrigerated systems. The calculation of the required cooling load, the choice of the used refrigerant. the application of the correct chosen components is of great importance to reach the characteristics of the most efficient refrigeration system. The transfer of the special remarks of the plant with accompanied control circuits to computer software is the successful way to the implementation of a controlled energy saving computer system.

Druktransmitters voor de koeltechniek

Pressuretransmitters for refrigeration applications

Ing. K. van Heiningen - Danfoss B.V.

Summary

Pressuretransmitters will be an inevitable part of modern refrigerationplants. They are used for monitoring and as input for controlloops and enjoy a reputation of high reliability. Nevertheless, no pressuretransmitter can reach an accuracy of 100 procent. The magnitude of the inaccuracy depends on many circumstances, like, measuring principle, temperaturecompensation, mechanical construction, calibrationmethod. In this article these circumstances will be explained as well as those that have an impact on the Iifetime.

Schaatsen op een zwembad

Redactie K&L

De eerste kunstijsbaan ter wereld werd in 1876 in het Londense Chelsea geopend. Een uitgebreid artikel over de uitvinder daarvan (Dr John Gamgee) stond in het K&L-nummer van februari 2006. Vele grote steden volgden en al voor 1900 waren en diverse overdekte kunstijsbanen. De eerste kunstmatig gevroren buitenbaan kwam er pas in 1909 in Wenen. Vreemd genoeg moest men in "schaatsenrijdend" Nederland nog 25 jaar wachten op de eerste kunstijsbaan.
Amsterdam Oost kreeg in 1934 de eerste kunstijsbaan van Nederland aan de Linneausstraat. Deze kunstijsbaan was het initiatief van de NV Sportfondsen kunstijsbaan. Vlak naast het overdekte zwembad van 1927 werd een openluchtbad met zonnebad gevestigd om het bassin in de winter te exploiteren als kunstijsbaan. De combinatie van zwembad en ijsbaan moet voor die tijd een hele bijzondere technische prestatie geweest zijn.
Gezien de omvang van her ijsoppervlak heeft de baan met tribunes voornamelijk dienst gedaan voor ijshockey en kunstrijden. Voor hardrijden was de baan met een oppervlakte van 60 x 40 meter minder geschikt. Helaas kwamen er te weinig bezoekers om de baan open te houden. In 1940 werd
het gesloten.
De oorzaak was voor de wethouder tegenover de gemeenteraad duide lijk: "De zaak is mislukt, want het is gebleken dat het grootste deel van de wedstrijden niet kon doorgaan, omdat het regende, zodat het ijs niet goed was, wijl er een laagje regenwater op stond, en de menschen niet kwamen, om in de open lucht naar een wedstrijd te kijken".
De technische installatie van deze ijsbaan werd in 1940 overgebracht naar de Apollohal, die daardoor van een overdekte tennishal werd veranderd in een ijshal. Niet de eerste, want eind 1937 was in de Houtrusthal te Den Haag een 60 x 26 meter baan geopend. In 1950 kwam er ook een einde aan het schaatsen in de Apollohal, wederom wegens tegenvallende belangstelling bij het publiek. Over deze eerste Amsterdamse kunstijsbaan was maar heel weinig bekend. Omdat via Internet diverse kranten - en tijdschriftarchieven toegankelijk zijn geworden inmiddels al heel wat kunnen achterhalen. Interessant is daarom het volgende historische artikel, uit het tijdschrift Panorama dat in 1935 haar lezers een kijkje gunde in de "Koude-keuken van de Amsterdamsche kunstijsbaan".
Dit is hoe de techniek toen werd toegepast.

Waar het voortdurend wintert.
Een bezoek aan de koudekeuken van de Amsterdamsche Kunstijsbaan.

Uit tijdschrift Panorama 1935 (Archief Spaarnestad Haarlem)

Tot voor ongeveer een jaar rustte het fatum op ons Nederland, het land waar de kinderen geboren worden met den schaatskriebel reeds in de poezele kuitjes, dat telkenjare de dagen van ijsvreugde slechts luttele waren.
Dat was een onhoudbare toestand voor ons rasschaatsenrijders en eigenlijk iets ongehoords voor ons land, waar de laagste temperaturen, de felste koude, die ooit op onzen wereldbol waargenomen werden, voorkomen.
Of noemt u het soms niets, dat we hier in Nederland vorstjes van een slordige tweehonderd-drieënzeventig Celsius onder nul registreerden! Drieduizendste gedeelte van een graad slechts boven het absolute nulpunt van Kelvin, dat immers de huiveringwekkende, alles verstarrende koude de wereldruimte is! Ja lezer, dergelijke vriestemperaturen kwamen in Nederland ongeveer een jaar geleden, en misschien nu nog wel, voor. En als u dit niet gelooft dan beroep ik mij op Prof. Dr. W. J. de Haas en op Dr. E. C. Wiersma, die in het Kamerlingh-Onnes laboratorium te Leiden getuigen waren van dergelijke angstwekkend lage temperaturen, waarvan de genoemde heeren overigens ook de verwekkers waren.
Maar, zooals gezegd, ondanks deze wereld-kouderecords van ons land, kwakkelde geheel schaatsenrijdend Nederland voortdurend winter-in winter-uit, en was het reeds den koning te rijk, wanneer het eens een paar dagen achtereen op de gladde ijzers kon zwieren - "schaverdijnen" noemen onze Vlaamsche broeders dat op hun eigen klankrijke wijze.
Welnu, die misère van ijsarme en zelfs ijslooze winters is thans reeds sedert een jaar voorbij. Althans wat Amsterdam betreft. En zou niet van Amsterdam der victorie mogen komen! Waar is het anders onze hoofdstad voor!
Zoo zullen we het nu eens hebben over de Amsterdam want, zelfs als daar reeds geweest bent, achter de coulissen zult u wel niet gekeken hebben, daar in de "keuken" van dat ijspretbedrijf.
Toen we kwamen, hebben we de spiegelgladde ijsvlakte gezien, waar gewoon - en kunstgereden werd door een bonte schare ijssport-adepten; ijspret in de open lucht bij tien graden dooi! Maar we zijn er quasi onverschillig aan voorbij gegaan. Wat wij wilden weten was: hoe spelen ze het klaar, daar buiten is bij een temperatuur, die je in je winterjas doet puffen, een ijsbaan te onderhouden waarop de meest verwende "schaverdijner" - of dit goed Vlaamsch is, staat te bezien - maar dan ook dàt kan aanmerken!
Zoo zijn we dan gekomen in een hoog gebouw, het oude ketelhuis van de voormalige gasfabriek, waar
de machines nijdig hun drijfstangen rondmeppen, waar vliegwielen spinnen en de buizen allerwegen hun arabesken vlechten. Hier wordt gezorgd, dat buiten - op eenige tientallen meters meters afstand - ijs gefabriceerd en op vriestemperatuur gehouden wordt.
Het eigenaardige van het geval is, dat, terwijl hier binnen de benoodigde koude verwekt wordt, daarbuiten ijs wordt gemaak. Dat komt, omdat het heele systeem berust op twee kringprocessen. Neen, schrik niet, lezer, het klinkt geleerd, doch het is alleszins begrijpelijk.
Het eene kringproces, dat koude verwekt, geeft deze koude af aan het tweede kringproces, hetwelk ervoor zorgt dat die koude gebracht wordt naar de plaats, waar zij nodig is : de ijsbaan.
In het eerste kringproces beschrijft ammoniakgas een gesloten baan, waarbij het eenigen "bewerkingen" ondergaat, die koude verwekken. Op de plaats waar de koude verwekt wordt, geeft het die koude af aan het tweede kringproces, waarbij pekel voortdurend een gesloten baan beschijft en de opgenomen koude naar de vriesplaat onder de ijsbaan brengt.
Maar laten we eens het eerste kringproces, het opwekken van de koude volgen.
Een compressor - een machine voor het samenpersen van gas - zuigt ammoniakgas aan en perst dit tezamen tot het gas een druk van 9 rot 10 atmosferen heeft, d.w.z tot een druk van 9 tot 10 KG per vierkante centimeter.
Het gas, dat door samenpersing een hoogere temperatuur heeft gekregen, wordt naar een buizenstelsel - een condensor - geleid, waar het door met water gekoelde buizen afgekoeld en vloeibaar wordt. Want elk gas wordt bij bepaalde temperatuur en een bepaalde druk, die men critischen druk van dat gas noemt, vloeibaar.
De ammoniak passeert nu een reguleer­ventiel dat den druk van 8 à 9 atmosferen verlaagt op 2½ atm. en stroomt dan door een complex buizen, door den z.g.n. verdamper, waar hij van vloeistof weer tot gas verdampt en weer opnieuw wordt aangezogen door den compressor om wederom op 9 atm. samengeperst te worden en opnieuw zijn rondreis van het eerste kringproces te beginnen.
Nu krijgen wij het tweede kringproces, dat ten doel heeft, de verwekte koude naar de ijsbaan te brengen. Welnu, we zagen reeds, dat in de pekeltank rondom de verdamper de pekel op een temperatuur van 6 graden onder nul afgekoeld werd! Die koude pekel wordt dan door eenige pompen uit de tank weggepompt en geperst naar een buizennet, dat in een betonplaat onder de ijsbaan ligt. Aan deze betonplaat geeft de pekel haar koude af en de plaat wordt daardoor op ongeveer minus 6 graden ingevroren, met het gevolg, dat het water op die betonplaat in ijs verandert van ca - 4 graden Celsius. Wanneer de pekel aan het andere eind van de betonplaat het buizenstelsel verlaat, bezit zij een temperatuur van minus 4 graden en wordt weer naar de pekeltank geleid, om opnieuw door den verdamper tot op minus 6 graden te worden afgekoeld alvorens de rondreis van pekeltank naar ijsbaan en van ijsbaan naar pekeltank te beginnen.
De betonplaat onder de ijsbaan is 40 meter breed bij een lengte van 60 meter en onder haar oppervlakte van 2400 vierkante meter liggen maar even 25 kilometer koelbuis voor de pekel verborgen.
Een ander cijfer, dat spreekt: de 160.000 liter pekel van de pekeltank maken per uur 1 à 2 maal de rondreis van het tweede kringproces, al naar gelang de weersomstandigheden buiten zijn.
Een merkwaardig verschijnsel is, dat de ongeveer 2½ c.M dikke ijsplaat de baan per dag 2 à 3 m.M dikker wordt - "groeit" - door ijsafzetting ten gevolg( van onze vochtige Hollandsche lucht. Vandaar dat het oppervlak dan ook voortdurend niet alleen nauwkeurig effen, maar ook op de juiste dikte gehouden moet worden.
Soms ook doet zich het verschijnsel voor, dat de ijsbaan even vochtig wordt, en de leek meent dan, dat men uit bezuinigingsoogpunt het verwekken van koude stopzette, doch zulks is toch niet het geval.
Het is de wind, die de ijsbaan vochtig maakt, de wind, die het isoleerende koude luchtlaagje boven het ijs voortdurend wegblaast en warmere lucht met het ijs in aanraking brengt.
En nu dit bekend is, lezer, zult ge natuurlijk niet mopperen, als ge eens, wanneer het hard waait, op de Amsterdamsche kunstijsbaan het ijs een weinig tochtig aantreft. Want schaatsenrijden kunt ge immers toch, al wintert het 15 graden boven nul.
En vergeet dan vooral de tijd niet, toen u uitsluitend op één der zoo zeldzame gunstige grillen van ons Nederlandsche klimaat aangewezen was, om weer eens uw schaatsenrijders hart te kunnen ophalen.

Koelmodule helpt facilitair managers

SenterNovem

De werking van de koelmodule in het kort
De koelmodule is een interactief programma, waarin een facilitair manager een aantal gegevens kan Invoeren. Op basis hiervan ontstaat een overzicht van koelconcepten, toepasbaar op de specifieke situ­atie van een zorginstelling Deze module geeft inzicht in de financieringsmogelijkheden, waaronder eigen beheer, lease en outsourcing. Het programma geeft ook een indruk hoe een bepaald koelconcept scoort. Daarvoor moet een aantal vragen over het gebouwtype beantwoord worden er ook over maatregelen zoals zonwering. Op basis hiervan en op basis van een aantal criteria. worden de in het programma aanwezige koelconcepten beoordeeld. Hierbij kan de facilitair manager zélf het belang aangeven van de beoordelingscriteria bijvoorbeeld investerings- en energiekosten, het thermisch comfort en de effecten op het milieu. Vindt iemand bijvoorbeeld thermisch comfort in de vertrekken van doorslaggevend belang en de investeringskosten minder belangrijk, dan krijgt hij een ander overzicht dan wanneer investeringskos­ten voor hem van primair belang zijn. Door hiermee te variëren ontstaat een gevoel voor de samenhang tussen de wensen en het bijpassende koelconcept.
De koelmodule faciliteert, omdat de resultaten compact worden weergegeven en met één druk op de knop als geheel kunnen worden geprint. Met deze module is het mogelijk om verschillende combinaties van opwekking en afgifte energie compact en ovelzichtelijk te presenteren. Ook bevat de module rekenresul­taten voor thermisch comfort en energiegebruik van de verschillende koelconcepten in een aantal typen verpleeg- en verzorgingshuizen (nieuwbouw, zelfstandige wooneenheden,bestaande bouw). Met deze gegevens worden de verschillende koelconcepten en financieringsmogelijkheden naast elkaar gezet.
De module is in de eerste week van december te downloaden via www.slimme-energie.nl

R152 en HFO-1234yf: Energiezuinige airconditioning voor de auto

Exit R134a voor auit-AC-sustemen

Dhr. Robert de Boer - ECN-Efficiency and Infrastructure

Inleiding

Vanaf 2011 wordt het gebruik van het koudemiddel R134a, een sterk broeikasgas, voor auto-ac-systemen aan banden gelegd. De branche zoekt nu druk naar minder schadelijke vervangers hiervoor en richt zich daarbij op CO₂, R152a en HFO­1234yf. Een alternatief systeem wordt bij ECN ontwikkeld op basis van adsorptiekoeltechniek. Dit systeem heeft water als koudemiddel, en gebruikt de overtollige warmte van de motor voor de aandrijving. Hierdoor wordt het extra brandstofverbruik voor het AC systeem ook teruggedrongen.

Wat was er mis in de IJsselmeerziekenhuizen?
Te oud, slecht onderhouden en een star bestuur

Redactie Koude & Luchtbehandeling

Inleiding

Begin december mochten de verloskamers van de IJsselmeerziekenhuizen in Lelystad weer worden gebruikt. De afdeling verloskunde was sinds september dicht als gevolg van de sluiting van de operatiekamers (OK's) van de IJsselmeerziekenhuizen. De Inspectie van de Gezondheidszorg sloot de OK's omdat de lucht er niet steriel was. Ook de verloskamers gingen dicht, omdat bij complicaties bij een bevalling niet kon worden uitgeweken naar een operatiekamer. Wat ging er eigenlijk mis met de ventilatie van het ziekenhuis? Een overzicht.

Nieuw magazijn voor Plieger

New multi purpose warehouse building for Plieger

Ing. D. Havenaar - Voorzitter redactieraad Koude & Luchtbehandeling

Samenvatting

Door omzetgroei en uitbreiding van de dienstverlening heeft Plieger b.v. een multifunctioneel magazijn gebouwd. Hierin zijn een zone pick systeem (semi-automatisch magazijn) en een verpakkingsafdeling opgenomen. Direct naast het magazijn is een parkeergarage gerealiseerd.
De gehele uitbreiding is in één bouwplan opgenomen. Het nieuwe magazijn is voorzien van Reznor direct gasgestookte verwarmings - en luchtbehandelingsapparatuur. Het centraal magazijn in Zaltbommel omvat met deze uitbreiding 42.000 m². Vanuit dit magazijn, en met behulp van een uitgekiend logistiek systeem en expeditie in eigen beheer wordt een assortiment van 100.000 artikelen aan de klanten geleverd. Bij de onderneming die in september 2008 haar 90-jarig bestaan heeft gevierd, werken 900 medewerkers. In dit gedenkwaardige jaar heeft Plieger zijn 50^e filiaal geopend in Nederland.

Summary

By increase of turnover and expansion of service Plieger b.v. has built a multi purpose warehouse building consisting of a ZPS system (semi automatic operated warehouse system) and a packing department. Near to the warehouse a car parking garage is realized. The total extension is completed in one building design. The new warehouse building is provided with Reznor direct gas fired heating and airhandlingsystems. The central warehouse in Zaltbommel contains with the new extension 42.000 m². From this and by the optimal operated logistic system and forwarding with their own fleet, 100.000 articles will be delivered to the customers. The company where 900 people are employed has celebrated the 90 anniversary in september 2008. In this memorable year Plieger shall open the fiftieth branch office in the Netherlands.

Van de redactie

Kerstman

Meten is weten. Een waarheid als een koe. Toch wordt er maar al te vaak aan voorbij gegaan. Helaas, want installaties kunnen zo veel beter functioneren als ze goed zijn ingeregeld. En rendementen kunnen zo veel beter als vooraf - tijdens het ontwerp - al rekening is gehouden met alle factoren. Neem het verhaal in dit nummer over een slagerij in Uddel. Met betere afstemming is een rendementsverbetering tot 45 procent mogelijk. Dan kunnen we wel met z’n allen een VN-conference in het Poolse Poznan beleggen om beter met het milieu om te gaan. Het resultaat van die klimaattop zal waarschijnlijk een lege huls zijn. De kans dat alle landen zich bundelen om het milieu voorop te stellen is even groot als dat de kerstman echt bestaat. Daarom is het zo belangrijk dat wij. de mensen in de techniek, ervoor zorgen dat er wel wat gebeurt. Wij kunnen echt dingen veranderen. Te beginnen met zuiver meten. Daar zijn mens en milieu dankvoor voor. En vieren we nog lang een vrolijk kerstfeest.

Henk van Beek - Hoofdredacteur RCC Koude & Luchtbehandeling