Januari 1999

Koudetechniek goed voor ruim 2,5 miljard

NVKL

Inleiding
Een jaarlijkse installatieomzet van ruim 2,5 miljard. Een oplopende vraag naar koeling met ca 6%. Een Nederlands agrarisch belang in koudetechniek van ruim 55 miljard - de waarde van de opgeslagen agrarische producten. Ruim 7000 mensen in gespecialiseerde bedrijven en ongeveer 450 vacatures. Deze cijfers geven een impressie van de - voor de maatschappij van zo’n vitaal belang zijnde - koudetechnische wereld.

De getallen zijn op 3 december 1998 gepresenteerd op het eerste NVKL Koudecongres onder het dagvoorzitterschap van meervoudige wereld- en Olympisch kampioen schaatsen Ard Schenk.

De volgende stap in de koudemiddelstrategie: R410A
Nieuwe HCFK-regelgeving geen reden tot ongerustheid

Dirk van Giesen - Carrier B.V.

Inleiding
Binnenkort komt er aangescherpte Europese (EU) regelgeving over het gebruik en de productie van HCFK’s. In de praktijk hoeft dit geen moeilijkheden op te leveren. Alternatieve koudemiddelen, zoal R134a, R407C maar ook R410A, en bijbehorende techniek om ook deze nieuwe regelgeving het hoofd te bieden, zijn inmiddels verkrijgbaar. Het devies luidt: laat u niet verrassen of gek maken. In dat kader worden in dit artikel de ontwikkelingen en mogelijkheden op een rijtje gezet.

Herstructurering: Coolmark/Itho/Danfoss

Harja Blok - Hoofdredacteur

Inleiding
Koning Salomo heeft ruim vijfentwintighonderd jaar geleden in een filosofische gemoedstoestand het een en ander geschreven in de trant van dat “er een tijd is om het samengevoegde los te maken”. De betekenis van zijn waarnemingen heeft heden ten dage nog niets aan actualiteit ingeboet.
In Schiedam, in het hoofdkantoor van Itho is onlangs de laatste hand gelegd aan het “los maken van datgene wat samengevoegd is”, hetgeen resulteert in twee ondernemingen die met ingang van 1 januari 1999 zelfstandig opereren: Itho-Coolmark B.V. en Itho B.V., member of the Danfoss Group.

Samenvatting
Itho-Coolmark B.V. is een zelfstandige groothandel die producten van diverse fabrikanten op de markt brengt, waaronder ook die van Danfoss. In Nederland telt het bedrijf ca 25 medewerkers; de drie vestigingen in Europa, leden van de Holding Elsmark-Group, tezame ca 200 personen.
Itho B.V., member of the Danfoss Group (Refrigeration and Industrial Controls) richt zich geheel en al op de activiteiten rond de verkoop en dienstverlening van de Danfossproducten en de overige niet-groothandelsactiviteiten van Itho “oude stijl”.

Historie 400 meter kunstijsbanen

Ernst Berends - Application Engineer Grenco B.V.

Inleiding
Ontwikkeling
In feite is het woord “kunstijs” geen juiste benaming voor de “substantie” waarop we tegenwoordig schaatsen. Het ijs is namenlijk wel echt alleen de manier waarop het gemaakt is en in stand gehouden wordt is kunstmatig.
De eerste “echte” kunstijsbanen ontstonden al voor 1900 in Engeland.
We bedoelen dan geen grote ringbanen, maar “ijspistes” met zeer bescheiden afmetingen. Dit was echt “kunstijs”, meestal een zoutoplossing of een chemisch mengsel dat enigszins op ijs leek.
Rond 1840 schijnt er in London al een overdekt “kunstijsvloertje” geweest te zijn. Men noemde deze ijsvloertjes met een mooi woord “glacariums”.

Eigenschappen koudemiddelen: Inventarisatie bij NEKOVRI MJA - leden

Dennis Nijkamp - Ceelie Management Consultant

Inleiding
In opdracht van de Nederlandse Maatschappij voor Energie en Milieu B.V. (NOVEM) is door Ceelie Management Consultant een onderzoek verricht naar de meest gebruikte koudemiddelen bij 88 koel- en vrieshuizen die zijn aangesloten bij de brancheorganisatie NEKOVRI en meedoen aan de meerjarenafspraak energieefficiency.

Samenvatting
Onder de NEKOVRI-leden die meedoen aan de maarjarenafspraak energiebesparing is een onderzoek gehouden naar het gebruik van koudemiddelen. Het doel van het onderzoek is de omvang van het probleem van het vervangen van “verouderde” koudemiddelen te bepalen. Het totaal aantal kilogram koudemiddel is 273.530 kilogram. Uit het onderzoek is gebleken dat ongeveer 94% van het totaal aantal kilogram koudemiddel bestaat uit de koudemiddelen R22 (een HCFK) en R717 (NH₃).
R22 wordt met een aandeel van ongeveer 59% het meest toegepast bij de koel- en vrieshuizen. Het aandeel chloorvrije HFK’s is in tegenstelling tot de overigen koudemiddelen gering. Naast het inventariseren van het totaal aantal kilogram koudemiddel is het aantal koel- en vriesinstallaties per type koudemiddel onderzocht. Uit het onderzoek blijkt dat het aantal kilogram koudemiddel het probleem van het vervangen van “verouderde” koudemiddelen (of het aanpassen van bestaande installaties voor de nieuwe HFK’s) niet goed weergeeft. Ter vergelijking: bij koel- en vrieshuizen is 5.569 kilogram R502 en 94.791 kilogram NH₃ aanwezig. In totaal zijn 38 installaties uitgerust met R502 en zijn er 37 NH₃-installaties.

Koudwateraggregaten voor lagere capaciteiten
Carrier introduceert de Aquasnap 30RA

Marjon Prummel - Standex Periodieken B.V.

Inleiding
Venetië, gebouwd op 118 eilanden in de door landtongen van de Adratische Zee gescheiden Lagune van Venetië, is alleen door de spoor- en een autobrug met het vasteland verbonden. Het conglomeraat van eilandjes, verbonden door ca. 400 bruggen, vormt een langwerpig geheel, in twee delen verdeeld door het bijna 4 km lange en gemiddeld 70 m brede Canal Grande. Het hart van de binnenstad, waar geen ander verkeer dan boot- en voetgangersverkeer mogelijk is, vormen de 175 meter lange en ruim 80 meter brede, met marmer- en trachietplaten geplaveide Piazza San Marco en de aangrenzende Piazetta, aan de oostzijde afgesloten door de San Marco en het Dogenpaleis. Verder wordt het stadsdeel bepaald door fraaie palazzi, monumentale panden, beelden, bijna 200 kerken en natuurlijk door water.
Carrier kon dan ook geen toepasselijker locatie vinden voor de introductie van de Aquasnap 30RA, de nieuwste serie koudwateraggregaten. Zo’n 130 persmensen uit 17 verschillende landen waren getuige.

Bedrijven kunnen duizenden guldens besparen
Strijd tegen verzuim

NVKL

Inleiding
Zieteverzuim kost Nederland veel geld. Gelukkig zijn er nog steeds forse besparingen mogelijk. Bijvoorbeeld door een meer individuele aanpak van vooral het langdurig verzuim. Door een werknemer gespecialiseerde zorg te bieden, gericht op een snelle terugkeer in het arbeidsproces, kunnen bedrijven vele duizenden guldens per jaar besparen. Arbodienst ArboNed ontwikkelde een methode om zieke werknemers sneller weer inzetbaar te maken.
Sinds de verontrustende uitspraak “Nederland is ziek” van Ruud Lubbers (1989) hebben werkgevers heel wat over zich heen gekregen.
Ziektewet en WAO werden deels geprivatiseerd, waardoor de lasten van ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid meer op de schouders van werkgevers kwam te liggen.
Bovendien moeten alle bedrijven zich vandaag de dag bij hun verzuimbeleid laten ondersteunen door een gecertificeerde arbodienst.
De verscherpte aanpak van het ziekteverzuim is niet zonder effect gebleven. De verzuimcijfers, die eind jaren tachtig rond de acht procent lagen, zijn gestaag gedaald: van 67% in 1993 naar 5,1% in 1996.

Een gesprek met Henk Klok
35 jaar commercie bij Uniechemie

P.G.H. Uges - redactielid

Inleiding
Na zes jaar bij de Marine Luchtvaartdienst en daarna nog wat rondkijken, kwam eind 1963 voor Henk Klok het wat onlogische contact met de koeltechniek tot stand. En dat dan nog dank zij zijn zwager die hem attendeerde op een advertentie van Uniechemie te Apeldoorn. Nu, na ongeveer 35 jaar mede het gezicht van Uniechemie te hebben bepaald, gaat Henk in februari ‘99 met pensioen en verdwijnt daarmee een van de bekende gezichten uit ons vakgebied.

De Nieuwe Octagon Compressor van Bitzer
Zuigercompressoren zijn nog lang geen verleden tijd

Wolfgang Sandkötter - Bitzer Kühlmaschinebau GmbH
C.J. L. van der Lande - Uniechemie B.V.

Inleiding
In 1991 nam Bitzer Kühlmaschinenbau GmbH (Sindelfingen) de fabriek van “Kobinat für Luft und Kältetechnik” in Schkeuditz/Leipzig over, waar eigen compressoren en luchtgekoelde condensoraggregaten werden vervaardigd. De voormalige Sovjet Unie was destijds de voornaamste afnemer van deze producten, die onder andere werden toegepast voor melkkoeling en koeling van treinwagons. De fabriek was op de vrije markt niet in staat te concurreren.

Er wordt veel geschreven over scrolcompressoren. Zou er geen toekomst meer zijn voor zuigercompressoren? Bitzer denkt daar anders over. De Duitse fabrikant introduceert dit jaar onder de naam Octagon een nieuwe reeks zuigercompressoren. Het zijn innoverende compressoren, gebaseerd op een nieuw concept. Ze zijn compact, hebben een laag gewicht en voldoen aan de hoge eisen ten aanzien van rendement, loopeigenschappen, dichtheid en geluidsproductie.

Uit de redactie

Langs de lijn

Voor sommige onder ons ziet de wereld er uit als een fotokopie; zwart-wit met weinig nuances daar tussenin. Zij die deze visie aanhangen leven in een duidelijk omkaderde maatschappij. Het verkeer houdt rechts maar in Engeland links. Regen valt naar beneden en bomen groeien omhoog, de trein gaat vooruit of anders achteruit. Een koe heeft vier poten die precies tot aan de grond komen. Met de Amerikaanse president is het dik mis en met de Iraakse president ook. De aarde wordt een broeikas tenzij zij een sneeuwbal wordt. Als de zon schijnt in de mei, is april voorgoed voorbij. U ziet het: zij kunnen de meetlat langs het maatschappelijk gewoel leggen. Voor het is het leven van een charmante eenvoud: er is voor alles een simpele verklaring met bijbehorende oplossing.

Anderen zien wel meer gradaties maar menen, teneinde het overzicht te bewaren, dat men zich immer tot de grote lijnen dient te houden. Men ziet wel zwart, wit en alles daar tussenin, maar beperkt zich tot twee of drie gradaties. Daar zit wat in. Zelfs de excellente leden van de Tweede Kamer hebben het hartelijk advies gekregen zich tot die grote lijnen te beperken en zich niet in te laten met de afmetingen van een paspoort.
Toch kan die beperking tot de grote lijnen het ook wel eens wat erg vrijblijvend worden.

Dat merkte uw redacteur tijdens het Koudecongres van de NVKL, begin december in het Triavium Nijmegen gehouden.
Temidden van de lijst der excellente sprekers prijkte ook de naam van prof. L. (Lucas voor bekenden) Reijnders van de Universiteit Amsterdam. De professor mag zich in milieuland en daarbuiten beschouwen als Bekende Nederlander op het gebied van het Redden van Het Milieu.
Nu, van zulk een spreker verwacht je toch wat. Wij, koudeboeren, tobben al jaar en dag met een imago van ozonverziekers en broeikasopstokers. En dies zouden wij graag van de hooggeleerde vernemen hoe wij de weg tot volmaaktheid kunnen verkorten. Wat moeten wij daarvoor doen?
Eilaas, professor Reijnders bezag de zaak ook in heel erg grote lijnen. Hij wekte de indruk dat het probleem nogal eenvoudig op te lossen is. Ban alle synthetische koudemiddel uit, dan heb je er ook geen last van. Als je dan toch met alle geweld wilt koelen, dan gebruik je ammoniak voor de grote vermogens en koolwaterstoffen voor de kleine vermogens. Daar is vast wel een technische oplossing voor te bedenken want het bedrijfsleven moet inventief zijn.

Tja, Daar hadden we nog niet aan gedacht.

In RAC (Refrigeration and Air Conditioning - een Brits zusterblad) van december 1998 stond een artikeltje met de veelbelovende kop “Magneten kunnen auto’s koelen”. Er staat te lezen: “Wetenschappers in de Verenigde Staten geloven dat zij op het punt staan een koelsysteem voor voertuigen te ontwikkelen op basis van magnetische koeling. Onderzoekers in de staat Iowa hebben een fonds van 150.000 dollars ontvangen om het laboratorium-idee in de praktijk om te zetten. Magnetische koeling stoelt op het zogenaamde megneto-calorisch effect - de eigenschap van sommige metalen om op te warmen wanneer zij gemagnetiseerd worden en af te koelen wanneer zij uit het magnetisch verwijderd worden. Als je dit metaal als “koudemiddel” gebruikt heb je een milieuvriendelijk alternatief voor de conventionele vluchtige middelen zoals CFK’s, HCFK’s en HFK’s, zegt het team. De heer Karl Schneider, projecthoofd, zegt dat een auto-airconditioning gebaseerd op magnetische koeling kan draaien op de stroom die de dynamo opwekt waardoor de auto efficiënter werkt. Net als in het traditionele systeem kan omkering van het proces gebruikt worden om de auto te verwarmen. De technologie leent zich bijzonder om gebruikt te worden in elektrische auto’s.”

Na het lezen van dit bericht, speciaal over de toepassing, rest slechts respect en bewondering. Nu niet zeuren van waar die stroom vandaan komt die de “superconducting magnets” moeten voeden: gewoon uit de dynamo, dat is heel doeltreffend. En als het een elektrische auto is? Uit de accu. Daar zit toch al stroom in, of niet soms?

Je kunt bij het aanhoren en het lezen van zulke berichten je een beetje voorstellen hoe een voetballer zich voelt als hij op het punt staat een strafschop te nemen en van langs de lijn hoort: “schiet hem er in”.

Harja Blok - Hoofdredacteur